Wie jokt er nu eigenlijk over Fitna?

17-04-2008

Niet veel mensen die de actualiteit een beetje volgen zullen het debat in de Tweede Kamer over Wilders film Fitna al zijn vergeten. De regering had onnodig paniek gezaaid over een film die daar geen enkele aanleiding toe gaf. Wilders had nooit iets laten doorschemeren over zijn voornemens om de film af te sluiten met het verscheuren van pagina's uit de Koran. Alles wat de regering hierover beweerde - en ondersteunde met ambtelijke gespreksverslagen -berustte op leugens. Het theatrale gebaar van Wilders, die door de regering was belazerd. Het verslag van Wilders' gesprek met de regering met in zijn hand het 'vod' dat enkel leugens bevatte. De Tweede Kamer zette er een punt achter en geloofde de regering. De motie van de PVV tegen de regering kreeg alleen de steun van de PVV zelf. En daarmee was de kous af.

Leek het. Totdat Pauw en Witteman een peiling van Maurice de Hond publiceerden waaruit bleek dat eenderde van de Nederlanders niet de regering, maar Wilders geloofde. Weer bleek er een kloof te bestaan tussen de politiek en de burgers. Een verontrustend idee.

Regeringswoordvoerders putten zich dan ook uit in pogingen uit te leggen hoezeer de regering het zorgelijk vond dat de burgers haar niet geloven. Het bekende verhaal, het beleid moest nog beter worden uitgelegd en het vertrouwen van de burgers herwonnen.

Maar klopt dat eigenlijk wel? Zijn er eigenlijk zo veel burgers die Wilders geloven? Een eenvoudige check van de opzet van de enquête waar alle consternatie uit voortkomt laat zien dat er wel wat op de vraagstelling valt af te dingen. Maurice legde zijn panel de volgende vraag voor (zie peil.nl):

'In het debat kwam een gespreksverslag naar boven uit oktober/november 2007. Daarin stond dat Wilders o.a. gezegd had dat hij in de film pagina's uit de Koran wilde scheuren. Dat is in de uiteindelijke versie van Fitna niet gebeurd. Wilders ontkent dat hij deze informatie met de ministers heeft gedeeld. Hij zegt dat het gespreksverslag een leugen is. Wat denkt u?'

En welke antwoordmogelijkheden kreeg het panel hierbij?

1. Het gespreksverslag is een goede weergave van wat Wilders toen met de regering heeft besproken.
2. Het gespreksverslag is geen goede weergave van wat Wilders toen met de regering heeft besproken, de informatie kwam via onderzoek van de AIVD.
3. Het gespreksverslag is geen goede weergave van wat Wilders toen met de regering heeft besproken, want Wilders was nooit van plan om pagina's uit de Koran te scheuren.
4. Weet niet/geen antwoord

Met andere woorden, twee mogelijkheden om het met Wilders eens te zijn en één mogelijkheid om het met de regering eens te zijn. De vraag leverde de volgende antwoorden op :

1. gespreksverslag goede weergave - 43%
2. gespreksverslag geen goede weergave - 18%
3. gespreksverslag geen goede weergave - 14%
4. weet niet/geen antwoord - 25%

De optelling van de twee antwoordmogelijkheden 'geen goede weergave' levert inderdaad 32% op. Maar om hieruit nu te concluderen dat eenderde van de kiezers Wilders gelooft, is toch wat al te gemakkelijk. Er worden twee antwoordmogelijkheden voorgelegd waarin 'geen goede weergave' wordt toegelicht met motieven die je voor die keus zou kunnen hebben. Verder wordt een antwoordmogelijkheid gegeven om het verslag als een goede weergave van het gesprek te beoordelen, echter zonder een motief waarom je dat zou kunnen vinden. Kortom, een buitengewoon onevenwichtige vraagstelling. Het is dan ook een wonder dat dit 'onderzoeksresultaat' nu al meer dan een week voor zoete koek geslikt wordt door alle media en zelfs door de regering. Alleen het tv-programma 'de leugen regeert' heeft precies dezelfde check gedaan en is tot dezelfde conclusie gekomen. Het is niet door enig ander medium opgepakt.

Gelijktijdig met Maurice de Hond heeft Synovate in opdracht van NOVA het onderwerp ook onderzocht, met de volgende vraagstelling:

'Dinsdagavond (1 april) is er een Tweede Kamerdebat geweest over de film Fitna van Geert Wilders. Tijdens dat debat is door de Minister van Justitie een gespreksverslag openbaar gemaakt, waarin Wilders tegen de minister zegt dat hij van plan was in de film pagina's uit de Koran te verscheuren en te verbranden. Wilders ontkent nu dat hij dat gezegd heeft. Wie gelooft u?'

Antwoordmogelijkheden:

1. Wilders
2. Minister Hirsch Ballin van Justitie
3. Weet niet/geen mening

De resultaten verschillen fors. In ons onderzoek gelooft 17% Wilders, 43% minister Hirsch Ballin en 40% weet het niet (zie novatv.nl).

Dus niet eenderde van de kiezers gelooft Wilders lezing van de feiten maar slechts de helft daarvan (17%). Is dit zorgelijk? Blijkt hieruit een kloof tussen burger en politiek? Of laat dit hooguit zien dat aanhangers van oppositiepartijen minder vertrouwen in de woorden van de regering hebben dan andere kiezers? En dat tweederde van de stemmers op Wilders zijn lezing geloofwaardiger vinden? En dat veel kiezers de zaak eigenlijk helemaal niet kunnen beoordelen?

Als je bedenkt dat de kiezers erg weinig vertrouwen in het kabinet hebben, is het percentage dat Wilders gelooft eigenlijk heel laag. Immers, ongeveer 65% heeft de laatste weken 'vrij weinig, erg weinig of gewoon weinig' vertrouwen in het kabinet. Dus ondanks dit lage vertrouwen in het kabinet gelooft slechts 17% Wilders. Je zou het geringe vertrouwen in het kabinet zorgwekkend kunnen noemen. Uit niets blijkt echter dat er sprake is van een geloofwaardigheidskrisis van het kabinet als het gaat om haar weergave van feiten over Wilders film. Dat viel erg mee. Het aantal kiezers dat Wilders meer geloofde dan Hirsch Ballin was eigenlijk heel laag.

Naar ons oordeel is de journalistiek nu al twee weken in de ban geweest van een onbeduidend cijfer.

Aad van der Veen
Senior onderzoeker bij Synovate

Klik hier voor het volledige rapport.

---